नेपालको हालसालै सार्वजनिक कक्षा १२ को नतिजा हेर्दा पुनः एकपटक स्पष्ट देखिएको छ – सबैभन्दा धेरै विद्यार्थी अङ्ग्रेजी विषयमै फेल भएका छन्। शिक्षा प्रणालीमा दशकौंदेखि सुधारका प्रयास हुँदै आएका छन्, तर अङ्ग्रेजीको परिणाम भने निराशाजनककै स्थितिमा छ।
किन अङ्ग्रेजीमै बढी फेल?
विश्लेषकहरू भन्छन् – अङ्ग्रेजीको खराब नतिजा कुनै संयोग होइन। यसको पछाडि गहिरा र जटिल कारणहरू छन्।
१. शिक्षण-शिक्षण विधिमा कमजोरी – धेरै सरकारी विद्यालयहरूमा अङ्ग्रेजी विषय पढाउने शिक्षकहरू स्वयम् पनि विषयमा दक्ष नभएको देखिन्छ। व्याकरण, उच्चारण, र भाषा-प्रयोगको ज्ञान अपर्याप्त हुँदा सिकाइको गुणस्तर खस्किएको छ।
२. व्यवहारमा प्रयोगको अभाव – अङ्ग्रेजी पढाइने विषय त हो, तर विद्यालय बाहिर बालबालिका त्यसलाई दैनिक जीवनमा प्रयोग गर्न पाउँदैनन्। नबोलिने भाषा सिक्न गाह्रो हुन्छ।
३. रटन्ते शैलीको पढाइ – व्याकरण र पाठ्यपुस्तकको रटानमा सीमित शिक्षणले विद्यार्थीलाई विषयको वास्तविक उपयोगबारे थाहा हुँदैन। न निबन्ध लेख्न सिकाइन्छ, न संवाद गर्न।
४. अङ्ग्रेजीप्रति डर र मनोवैज्ञानिक असर – धेरै विद्यार्थीहरू अङ्ग्रेजीप्रति पहिलेबाटै डराउने गर्छन्। “मलाइअङ्ग्रेजी आउँदैन” भन्ने सोचले आत्मबल घटाउँछ।
५. स्रोत र प्रविधिको अभाव – ग्रामीण क्षेत्रका विद्यालयहरूमा इन्टरनेट, अडियो-भिजुअल सामग्री, इ-लर्निङ आदि शून्यप्रायः छन्। यसले भाषाको व्यवहारिक सिकाइमा अवरोध पुर्याउँछ।
समाधान के हुन सक्छन्?
शिक्षाविद्हरूका अनुसार निम्न उपायहरू अपनाइएमा अङ्ग्रेजी विषयप्रति विद्यार्थीको रुचि, आत्मविश्वास, र परिणाम सुधार गर्न सकिन्छ:
🔹 शिक्षक तालीम र पुनः तालिम – अङ्ग्रेजी पढाउने शिक्षकहरूलाई भाषा-विशेष तालिम दिई व्यावसायिक दक्षता अभिवृद्धि गरिनुपर्छ।
🔹 शिक्षण शैलीमा परिवर्तन – संवाद, कहानी, भिडियो, अडियो, खेल र अभिव्यक्तिमूलक तरिका प्रयोग गरी अङ्ग्रेजी सिकाइलाई रमाइलो र व्यवहारिक बनाउनु जरुरी छ।
🔹 विद्यालयस्तरमै अङ्ग्रेजी बोल्ने वातावरण – नियमित रूपमा अङ्ग्रेजी संवाद, वक्तृत्वकला, डिबेट कार्यक्रम आयोजना गर्नुपर्छ।
🔹 प्राविधिक सहयोग – मोबाइल एप, युट्युब जस्ता डिजिटल माध्यमबाट अङ्ग्रेजी सिक्ने स्रोत प्रवाह गरिनुपर्छ।
🔹 मनोवैज्ञानिक समर्थन – विद्यार्थीको अङ्ग्रेजीप्रतिको डर हटाउने परामर्श सेवा र प्रेरणादायी गतिविधि सञ्चालन गरिनुपर्छ।
- निष्कर्षमा
नेपालको शिक्षामा अङ्ग्रेजी विषयको खराब नतिजा केवल विद्यार्थीको कमजोरी होइन, यो शिक्षा प्रणाली, शिक्षकको दक्षता, सिकाइको शैली र अवसरको अभावसँग प्रत्यक्ष जोडिएको विषय हो। यदि सम्बन्धित निकायहरू समयमै ध्यान दिएर रणनीतिक सुधार गर्छन् भने, अङ्ग्रेजी विषय भविष्यमा डरको होइन, अवसरको भाषा बन्न सक्नेछ।
