नेपालमा फेसबुक बन्द भएमा देखापर्ने असर
जीवन राज आचार्य, पत्रकार तथा राजनीतिक विश्लेषक
फेसबुक अहिले नेपालमा मात्र नभई विश्वमै सबैभन्दा प्रभावशाली सामाजिक संजालको रूपमा स्थापित छ। नेपालमा करिब दुई करोडभन्दा बढी सक्रिय प्रयोगकर्ता रहेको तथ्यांकले देखाउँछ। यस्तो ठूलो जनसमुदाय प्रयोग गर्ने माध्यम एकाएक बन्द हुँदा सामाजिक, आर्थिक, राजनीतिक, शैक्षिक, प्रविधि तथा व्यक्तिगत जीवनका हरेक तहमा गहिरो असर पर्न सक्ने देखिन्छ।
१. सामाजिक असर
फेसबुक अब सामान्य सामाजिक प्लेटफर्म मात्र नभई, सूचना आदान–प्रदान, मित्रता विस्तार र विचार अभिव्यक्तिको मुख्य आधार बनिसकेको छ।
सञ्चार अवरोध: वैदेशिक रोजगारीमा रहेका करिब ४० लाख नेपाली आफ्ना परिवारसँग सजिलो सम्पर्क गर्न फेसबुकमै भर पर्छन्। बन्द हुँदा यस्तो सहजता हराउँछ।
सूचना पहुँचमा कमी: भूकम्प, बाढी वा दुर्घटनाजस्ता आपतकालीन अवस्थामा तुरुन्तै सूचना प्रवाह गर्ने प्रमुख माध्यम फेसबुक नै हो। यसो हुन नसक्दा जनताको जीवन र सुरक्षामै असर पर्न सक्छ।
युवामाथि असर: युवाले आफ्नो पहिचान निर्माण, विचार साझा गर्ने, समूहगत गतिविधि सञ्चालन गर्ने काममा फेसबुकलाई प्रयोग गर्छन्। बन्द भएपछि उनीहरू अन्य माध्यममा भौंतारिनुपर्ने हुन्छ, जसले सामाजिक असन्तोष पनि जन्माउन सक्छ।
२. आर्थिक असर
नेपालको डिजिटल बजारमा फेसबुकको प्रभाव अत्यन्त ठूलो छ।
अनलाइन व्यवसायमा धक्का: साना–ठूला हजारौं पसल, ट्राभल एजेन्सी, होटल–रेष्टुरेन्टले फेसबुकमार्फत ग्राहक पाउने गरेका छन्। यो बन्द हुँदा व्यापारिक गतिविधि ह्रास हुन्छ।
डिजिटल मार्केटिङमा संकट: नेपालमा डिजिटल विज्ञापन बजेटको ठूलो हिस्सा फेसबुकमा खर्च हुन्छ। बन्द भएपछि व्यवसायहरूले महँगो परम्परागत प्रचार–प्रसारको बाटो रोज्नुपर्ने हुन्छ।
रोजगारीमा असर: फेसबुक कन्टेन्ट क्रियटर, डिजिटल मार्केटिङ एजेन्ट, मिडिया व्यवसाय, इन्फ्लुएन्सर आदिमा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रोजगारी गरेका हजारौं युवाको आम्दानी संकटमा पर्छ।
३. राजनीतिक असर
नेपालमा सामाजिक संजालले राजनीतिलाई एकदमै गतिशील बनाएको छ।
जनमत निर्माणमा अवरोध: राजनीतिक दल र नेताले फेसबुकलाई प्रमुख प्रचार माध्यम बनाएका छन्। यो बन्द हुँदा जनतासँग प्रत्यक्ष संवादमा कठिनाइ हुन्छ।
वैकल्पिक खोजी: ट्विटर (X), इन्स्टाग्राम वा टिकटोकतर्फ गतिविधि सर्न सक्छ। तर फेसबुकको व्यापक पहुँच जस्तो प्रभाव अरूमा छैन।
अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामा संकट: लोकतन्त्रमा विचार व्यक्त गर्ने स्वतन्त्रता महत्त्वपूर्ण हुन्छ। फेसबुक बन्द गरिनु नागरिक आवाज नियन्त्रणको प्रयास मानिने भएकाले विरोध प्रदर्शन र राजनीतिक असन्तोष बढ्न सक्छ।
४. शैक्षिक असर
अध्ययन सामग्रीमा कमी: धेरै विद्यार्थीहरूले नोट्स, परीक्षा सामग्री, वा अध्ययन समूह फेसबुक ग्रुपमै पाउँछन्। बन्द भएपछि उनीहरूको पहुँच घट्छ।
अनुसन्धान र छलफलमा समस्या: अनुसन्धानकर्ताले सर्वेक्षण, प्रश्नावली वितरण वा शैक्षिक छलफलमा फेसबुक प्रयोग गर्छन्। यसको विकल्प सजिलै उपलब्ध नहुँदा शैक्षिक गतिविधि सुस्त हुन्छ।
५. प्रविधि र नवप्रवर्तनमा असर
स्टार्टअप व्यवसायमा अवरोध: धेरै नेपाली स्टार्टअपले आफ्नो पहिचान फेसबुकमार्फत बनाएका छन्। बन्द हुँदा उनीहरूले बजार गुमाउनेछन्।
“डिजिटल नेपाल” दृष्टिकोणमा धक्का: सरकारले ल्याएको डिजिटल नेपाल अभियानकै विश्वासनीयता घट्छ, किनभने प्रमुख डिजिटल प्लेटफर्म उपलब्ध हुँदैन।
६. व्यक्तिगत तथा मानसिक असर
एक्लोपन र मानसिक तनाव: फेसबुकलाई दैनिक जीवनको अभिन्न अङ्ग बनाएका मानिसलाई अचानक बन्द हुँदा मानसिक असहजता, निराशा र असन्तोष बढ्छ।
परिवारसँगको भावनात्मक दूरी: वैदेशिक रोजगारीमा रहेका लाखौं नेपाली फेसबुकमै परिवारसँग घण्टौँ कुरा गर्छन्। यो सहजता हराउँदा उनीहरूमा भावनात्मक दूरी बढ्छ।
